Skyfall (****1/2)

James Bond wrócił! I to w jakim stylu! Agent Jej Królewskiej Mości zawsze słyną ze stylu i klasy. Ale w Skyfall przechodzi wszelkie granice przyzwoitości.

Skyfall to film, który miał trudne zadanie. Trzeci z rzędu film nowego rozdania mitologii o 007, nadchodził po świetnym Casino Royale (*****) i bardzo słabym Quantum of Solace (***) i musiał utrzymać, mimo wpadki QoS, przyzwoity poziom. Miał nawiązać do Casino Royale i po raz kolejny zaskoczyć widzów ciekawym podejściem do tematyki Bonda. Trudne zadanie. Zadanie, które zajęło 4 długie lata czekania. No i się doczekaliśmy! Jak Skyfall, Sam Mendes i Daniel Craig wybrnęli z tego zadania? Koncertowo. Panie i Panowie. Mamy jednen z najlepszych, najbardziej skomplikowanych i inteligentnych filmów o 007. Wstańmy i bijmy brawa.

Skyfall to najlepsze nawiązanie do dziedzictwa filmowej mitologii jaki widziałem. Mendes w swoim filmie nawiązuje zarówno do filmów z kanonu pierwszych Bondów od Connery'ego po Brosnan'a oraz z dwóch pierwszych <a właściwie tylko do Casino Royale> filmów z Craigem. Połączył - wydaje się- zupełnie nie pasujące ze sobą części. Z jednej strony mamy odrobinę przerysowane i groteskowe filmy o agencie, który za pomocą latających i pływających aut ratuje ziemie, kosmos i co tam jeszcze dusza zapragnie, zawsze jest nienaganny i ułożony, acz trochę ironiczny. Z drugiej strony mamy filmy jak najbardziej urealnione z agentem, który ma swoje własne problemy i który gadżety porzucił na rzecz swoich pięści i staromodnego, acz wyrafinowanego zabójstwa z zimną krwią. Dwa światy. A Mendes w niesamowicie inteligenty i przemyślany sposób, z lekkim dystansem i z niezwykłym kunsztem je łączy. Nie mogę wyjść z podziwu dla reżysera i dla scenarzystów. Kawał świetnej roboty. Film nawiązuje do Casino Royale wspominając po raz kolejny początki kariery James'a w MI6. Jest też filmem skomplikowanym pod względem postaci samego Bonda, jego psychiki i motywacji. Ale nie tylko Bond będzie tu skomplikowana postacią! Mamy też tą rozpoczętą konwencję Bonda brutala, prawdziwego twardziela, liczącego na własne umiejętności. To jest ta łatwa część filmu. Geniusz Mendesa objawia się w tym jak nawiązał do starej szkoły 007. Pojawiają się gadżety! Ale nie w takiej jak kiedyś - dosłownej konwencji. Reżyser się nimi bawi, puszczając oko do stęsknionych za dawnymi czasami widzów. Już pojawienie się w filmie Q, po raz pierwszy w nowym rozdaniu - jest takim oczkiem do widza. Jego tekst ("Spodziewałeś się wybuchających długopisów? Już się nie bawimy w takie rzeczy") jest zapowiedzią tego co reżyser funduje nam dalej. Jest nawiązanie, oczywiście nie dosłowne, do legendarnej sceny przejścia po aligatorach. Jest broń reagująca na odciski palców 007 <oczywiście ratuje mu to skórę!>. Ale prawdziwą bombą jest... legendarny Aston Martin DB5 tak silnie kojarzący się z z James'em. I dwie sceny związane z tym autem, które są aż dwoma oczkami puszczonymi do widza. Ale nie zdradzę o co chodzi. To trzeba zobaczyć w kinie!

Ależ się nachwaliłem tej konwencji! Ale jest czego. Skyfall to idealny spadkobierca konwencji zaczętej przez Casino Royale, kontynuowanej <średnio udanie> przez QoS, ale nawiązujący do oldschool'u. 23 film, w 50lecie wejścia do kin Dr. No - mieści w sobie tyle smaczków, że naprawdę ciężko jest się nie zachwycić. A jak wyglądają pozostałe elementy filmu?

Reżysera chyba już nachwaliłem we spół ze scenarzystami, że już bardziej nie mogę cukrzyć. A jednak mogę. Historia jest ciekawa, niezwykle zawiła i pełna takich zwrotów akcji, że do końca nie wiedziałem, kto gra po czyjej stronie, albo jak Bond wybrnie z danej opresji. Film zaskakuje, jest szybki w miejscach gdy akcja pędzi. Zwalnia, gdy to zraniona i poszargana psychika Bonda gra pierwsze skrzypce. Bo ta poszargana psychika i umysł Agenta 007 to jeden z ciekawszych elementów filmu. Tak jak się spodziewałem w momencie gdy Mendes dostał stołek reżysera - 23 film będzie nie tylko akcją, ale też wgłębieniem się w psychikę agenta MI6. Co go motywuje? Czemu działa dla organizacji, która w razie kłopotów go porzuci? Co siedzi w umyśle człowieka, któremu mówi się, że ma zabić, bo jego ojczyzna tego oczekuje? Czemu jest wierny? Jak radzi sobie z rosnącą listą nazwisk, które James osobiście, lub pośrednio zgładził? Istotną sprawą jest wiek agenta. Jak długo podoła? Te wszystkie zawiłe i skomplikowane sprawy duszy, ciała i umysłu 007 podane są smakowicie i obficie, ale nie tak by zachwiać akcję. Te wszystkie rozterki wręcz są skąpane w czystej akcji w stylu James'a Bonda. Szybko, z klasą, z szelmowskim uśmiechem na twarzy i urokiem osobistym, który zabija.  Brawo. Brawo. Po stokroć brawo!

Warstwa reżyersko-scenariuszowa zadowala mnie kompletnie. To może chociaż przyczepię się do aktorów? A takiego! Daniel Craig - to aktor wyjątkowy. Spalony żywcem w momencie ogłoszenia go nowym Bond'em sprawdza się w tej roli jak nikt. Ja należę do tej części społeczeństwa, która uważa, że jest to najlepszy odtwórca tej roli w historii. Każdy aktor się sprawdził. Każdy dorzucił coś od siebie do legendy. Ale żaden wcześniej nie dostał tej postaci w tak skomplikowanej konwencji. Żaden nie dostał Bonda tak prawdziwego i butnego jak w Casino Royale i żaden nie dostał Bonda tak zniszczonego i samotnego jak w Skyfall. I Craig w obu sytuacjach jest świetny. Absolutnie i kompletnie żyje Bondem, rozumie jego problemy i potrafi je ukazać. Jednocześnie nadal pozostaje zdystansowanym i ironicznym James'em, nadal z pewnością i uśmiechem radzi sobie z przeciwieństwami.
Skyfall daje też możliwość na zupełnie inne spojrzenie na M. Rola i postać Judi Dench wreszcie została rozwinięta. Wreszcie z wydającej polecenia Mommy, ukazano ją jako prawdziwą babę, rządzącą twardą ręką agencją pełną jeszcze twardszych facetów. Pokazano jako postać poniekąd tragiczną, bo każda jej decyzja to walka rozterek, moralności i tego co dobre dla ojczyzny i Korony. Dench to aktorka wybitna i chyba nie muszę mówić, że jest świetna w ukazaniu nowej twarzy  M. Kiedy trzeba, praktycznie skazuje 007 na śmierć, a gdy ten pojawia się zza grobu - jeszcze go opieprza, że tak późno się stawił. Przekomarzania Bonda i M - bezcenne przez cały film. Scena na sali sądowej i mowa M - wybitna.
Ale prawdziwym bohaterem tego filmu jest Javier Bardem, czyli Silva. Prawdziwie tragiczna postać. Iście antyczna, żywcem wyjęta z mitologi. Pierwszy taki super złoczyńca w nowej konwencji.  Le Chiffre Mikkelsena był świetny, ale brakowało mu szaleństwa. Dominic Greene Amalric'a  był po prostu słaby. Silva ma wszystko. Były agent, równie morderczy w bezpośrednim starciu jak Bond. Oszalały z chęci zemsty i nienawiści do MI6, M i wszystkiego co reprezentują. Joker w świecie Bonda. Widać, że jest to postać inspirowana Nolanowskim Jokerem. Wariat z niesamowitą inteligencją i władzą, przyciągający słabe umysły, zabijający z uśmiechem na twarzy. Straszliwy, bo nie krzyczy. Straszliwy, bo mówi z uśmiechem na twarzy, że Cie zabije i robi to jakby od niechcenia. Świetnie znający wroga, jego słabości i procedury. Wykorzystujący tę przewagę bezwzględnie. Nadal z szalonym uśmiechem na twarzy. 
Okaleczony na twarzy <po raz kolejny - Joker? To Ty?>, okaleczony na duszy i umyśle. Postać tak tragiczna, że zaczynamy jej współczuć. Porzucony przez jedyną bliską osobą, niemal matkę, jedyne czego chce, to przyznania się tej osoby do błędu. Jedyne czego chce to prośba o wybaczenie. Katharssis. Zakończenia swojego cierpienia, oczyszczenia, by móc wreszcie wyzwolić się ze szponów życia. Nie walczy o inny ład świata. Nie walczy o pieniądze, czy władzę. Walczy o własną śmierć i wyzwolenie. Silva to idealne, mroczne alter ego Bonda. Mr. Hyde, dla Dr. Jekyll'a. Bond jest jego psychologicznym spadkobiercą. Bo i jemu może się to przydarzyć. W imię Królowej.
Bardem w tej roli po raz kolejny pokazuje, że jest aktorem wybitnym. Wiem, że to nie możliwe - ale ta rola zasługuje na Oscar'a. Socjopaci wyjątkowo pasują Javier'owi. Autentycznie bałem się Bardema. Straszny był w tym jak łatwo mu przyszło zagrać takiego potwora. Straszny był ten uśmiech. To jak się poruszał. Jak wypowiadał. Jak groził, mówiąc jakby do dziecka. Rola wybitna, wybitnie zagrana. Fenomen.
Pozostałe role to raczej ozdoby dla wybitnych kreacji wymienionych wyżej. Postać Ralpha Fiennes'a i Naomie Harris to raczej zapowiedz dla kolejnych części. Zobaczymy wtedy jak sobie poradzą. Czekam z niecierpliwością. Bérénice Marlohe jako Sévérine to kolejne oczko w kierunku klasycznego Bonda. Egzotyczna, niebezpieczna, z bronią za pończochą. Umie zadbać o siebie, udaje niezależną, ale, oczywiście, urok James'a to broń, której się nie oprze. Rola ozdoba, jak każda kobieta 007.

Jak już się tak totalnie rozpływał nad Skyfall, to jeszcze jeden element, którym muszę się zachwycić. Adele. Skyfall. Piosenka sama z sienie - jest genialna. Na wskroś bondowska i wreszcie wrócono do Brytyjskiego wykonawcy. Piosenki bondowskie to pewnego rodzaju instytucja. Wszystkie kultowe, każdy ma swoją ulubioną, każda charakteryzująca film dla którego powstała. Intro z tego Bonda i piosenka Adele - coś wspaniałego. Ale tekst Adele, po obejrzeniu filmu nabiera takiego znaczenia, ze słuchając Skyfall teraz - nie mogę powstrzymać uśmiechu, bo przed oczami stają mi wycięte z filmu sceny. Adele poniekąd sugeruje nam fabułę filmu. Ale zorientujemy się <przynajmniej ja się zorientowałem> po seansie. Po obejrzeniu filmu posłuchajcie. Może się zorientujecie <zauważcie różnicę w pisowni Skyfall na początku i końcu refrenu. GE-NIU-SZ!>. Piosenka warta Oscar'a. Definitywnie.

Let the sky fall
When it crumbles
We will stand tall
And face it all together
At Skyfall
 
W ogóle jestem zwolennikiem trendu w nowym kinie akcji, którego Skyfall jest wyrazem. Trendu inteligentnych reżyserów zajmujących się kinem akcji. "Sam Mendes robiący Bonada? Przecież to nie pasuje!" Wręcz przeciwnie. Mendes to specjalista od ciężkiego gatunkowo filmu, od penetracji umysłu swoich postaci ukazania ich problemów i naświetlenia ich słabości <np. American Baeuty, Revolutionary Road>. Szlak! Przecież jego ostatnim filmem jest niezależne Away We Go, skromy film o parze spodziewającej się dziecka <swoją drogą świetny film!> Ale przecież kino "strzelane" nie jest mu obce. Jarhead i Road to Perdition <pierwsza współpraca z Danielem> same się nie zrobiły! A są to filmy <bardziej Road to Perdition> akcji!
Dlaczego chwalę ten trend? Bo jeśli dany scenariusz ma być filmem akcji - to i tak bedzie. Ale same wybuchy i strzelanie by zabić nie zapewnią dobrego filmu. Płytka fabuła, głupie postacie i denne dialogi zabiją każdy film akcji, nie ważne jak dużo tej akcji w nim jest. Dlatego takimi filmami powinni się zajmować tacy twórcy. Inteligentni, penetrujący postacie, które filmują. Tarantino był pierwszym, który zapewnił na szeroką skalę, doceniane przez widzów i krytykę, filmy akcji, które oprócz rozwałki serwują nam poważny bagaż doświadczeń postaci w tym filmie się znajdujących. Tarantino poparł to jeszcze szalonymi i genialnymi dialogami i mamy mocne kino akcji, ale nie w głupkowatym stylu lat 80', a w stylu dobrej rozrywki, z - przede wszystkim - dobrą fabułą.. Dziś oprócz Tarantino i Bonda Sama Mendesa, ten nurt reprezentuje Nolan, który wypromował tego typu kino akcji na skale ultramiędzynarodową. Konwencja Batman'a którą przyjął, Incepcja, która mieści w sobie mnóstwo akcji i jeszcze więcej psychologii i ciekawej fabuły. Przecież ten facet zaczynał od psychologicznych thrillerów. Oczywiście przedstawicielem tego nurtu jest David Fincher. Tych panów, oprócz tego, że potrafią zrobić kawał kina akcji, to bez problemu odnajdą się w dramacie psychologicznym, biografii - wybierzcie gatunek, a ręczę, że zrobią taki film, który wejdzie do kanonu tego gatunku. Amen.

Koniec końców. Rozpisałem się jak na pracy licencjackiej. Skyfall to film komplety. Film akcji, ze świetną fabułą i elementami czysto psychologicznymi. Bondowski w wydaniu klasycznym i bondowski w wydaniu nowym. Pełny spadkobierca konwencji klasycznej i zapoczątkowanej przez Martina Campbell'a. Świetnie zrealizowany, świetnie wypromowany. Z pięknymi zdjęciami Deakins'a i muzyką Newmana. Genialnie zagrany, z kreacjami, które na długo zapamiętam. Wszelkie pokłony należą się Mendesowi i Bardemowi. Pokłony należą się Dench i Craig'owi. Skyfall to wspaniały monument postawiony na 50ątą rocznicę powstania pierwszego filmu o 007. Z czystym sumieniem daję ****1/2. Czemu nie *****? Cóż nadal mam niezwykły sentyment do Casino Royale i to jak ten film wstrząsną i odświeżył bondowskie uniwersum. No i tak jak w wypadku The Amazing Spider-Man - tego filmu by nie było gdyby nie Casino Royale właśnie i całe 50 lat wspaniałej historii James'a Bonda'a, która wychowywała kolejne pokolenia, budując u chłopców marzenia o byciu tym wspaniałym agentem, a u dziewcząt marzenia usidlenia, lub chociaż spędzenia nocy z tym zimnym draniem, który uwiedzie i porzuci, by ratować Koronę Brytyjską. Z niecierpliwością czekam na kolejne dokładki. Oby jeszcze lepsze. Niech nam James ratuje tyłki w takim stylu bardzo długo!